Festiwal Trakl-Tat to wydarzenie sztuk wszelakich, w całości inspirowane niemieckojęzycznym poetą, choć może należałoby powiedzieć, wzywające Trakla do corocznego trwania w „białych kształtach świata”. – To, co Panowie czynią z ramienia Fundacji URWANY FILM dla umocnienia pozycji Trakla w polskiej kulturze, zasługuje na uznanie i podziw. Także lista osób pozyskanych do współpracy w tym dziele. Skoro postać i dorobek Trakla znalazły się w rękach takich opiekunów, jak twórcy festiwalu Trakl-Tat, to o trwałe obywatelstwo poety w Krakowie można być spokojnym. Lepszego miejsca w Polsce nikt nie wymyśli – tymi słowami prof. Andrzej Lam, jeden z nielicznych znawców i tłumaczy twórczości Georga Trakla, podsumował pięcioletnie działania na rzecz promocji twórczości austriackiego poety w Polsce.

TRAKL-TAT to jednak nie tylko wydarzenia artystyczne, ale przede wszystkim ogólnopolski konkurs poetycki dla osób, które w twórczości Austriaka odnajdują przestrzenie wyrazu artystycznego. Powodów, by powołać taki konkurs było wiele. Wiersze Georga Trakla, dzięki swojej sile profetycznej i nowatorstwu języka poetyckiego, w znacznym stopniu wpłynęły na rozwój poezji XX wieku. Twórczość pełna szeptów o sensie istnienia, śmierci, zniszczenia, przemijania daje wszelako nadzieję, że „pieśń nie zapomni też tego chłopca / Jego szaleństwa, i białych brwi, i drogi umierania, / Przegniłego, który błękitne otwiera oczy”.

Po drugie, jeśli Trakl, to oczywiście i Kraków, miejsce samobójczej śmierci poety, a więc i bogactwo kontekstu historycznego. Rok 1914, czas Wielkiej Wojny. Z perspektywy czasu Georg Trakl staje się na tym tle symbolem pokoleniowej tragedii zarówno całych narodów, jak i jednostki mierzącej się z egzystencjalnym dramatem.

I po trzecie: kontekst współczesnej kultury, w którą bez wątpienia wpisuje się twórczość Austriaka. Niezwykła wrażliwość twórcza i pełna dramatycznych wydarzeń biografia Trakla stały się inspiracją dla wielu twórców: poetów, pisarzy, muzyków, filmowców, artystów-plastyków. Wystarczy wspomnieć chociażby Rainera Marię Rilkego, który otrzymawszy tom poezji Trakla w 1915 roku, skirował w jednym z listów do Fickera, redaktora innsbruckiego czasopisma „Der Brenner”, następujące słowa:

„Dopiero wczoraj wieczorem zauważyłem na okładce: Trakla Helian – i dziękuję Panu szczególnie za tę przesyłkę. Każde poddanie tonu i każde jego rozwinięcie odznacza się w tym pięknym utworze niewypowiedzianą słodyczą, a wyjątkowo przejmujący stał się on dla mnie przez swoje wewnętrzne odstępy, jakby był zbudowany na pauzach, parę palików wokół bezgranicznej bezsłownej przestrzeni: tak stoją te wersy. (…) Postać Trakla należy do mitycznych w rodzaju Linosa; uchwyciłem ją instynktownie w tych pięciu objawieniach Heliana”.

Festiwal wszedł na stale w kalendarz międzynarodowych imprez kulturalnych, a o jego poziomie świadczy zaangażowanie wielu wybitnych fachowców w dziedzinie literatury, sztuk pokrewnych oraz nauk humanistycznych. Uzupełniającym motywem tegorocznej edycji, a właściwie postacią będzie Ludwig Wittgenstein. Filozoficzne ciekawostki w obrębie języka inspirowały twórczo młodego Trakla. Austriacki filozof był mecenasem najwybitniejszych poetów swojej epoki. Jego stypendystą był również i Georg Trakl, którego miał w planach spotkać w Krakowie. W ramach festiwalu zostanie pokazany film dokumentalny w reżyserii Krzysztofa Miklaszewskiego Z Wittgensteinem pod prąd (1996). Pokazowi będzie towarzyszyła dyskusja z udziałem autora filmu i ks. prof. Józefa Bremera, rektora Akademii Ignatianum, wybitnego znawcę filozofii Wittgensteina. Wśród paneli dyskusyjnych odbędzie się również spotkanie z Krzysztofem Maćkowskim i Januszem Miką, autorami Traklowskiej trylogii książkowej: Wojna Trakla (2015), Pretekst Trakla (2016) i Horyzonty Trakla (2017), zawierającej 20 rozmów z literatami, historykami, artystami i filozofami oraz współautorami Topografii poezji Georga Trakla (2018). To jednak nie jedyny pokaz filmowy. Miłośnicy poezji Austriaka będą mieli również okazję zobaczyć film krótkometrażowy Trakl. Dni są policzone w reżyserii Pawła Zapendowskiego. Festiwal zwieńczy gala, podczas której zostaną rozdane nagrody trzem laureatom konkursu poetyckiego Trakla. W części artystycznej wystąpi muzyczne trio Brzoska/Marciniak/Markiewicz. Tworzą muzyczny eksperyment, łączący poezję z gitarą elektryczną i trąbką, w otwartych kompozycjach i improwizacjach. Ich muzyka to poszukiwanie miejsca na współbrzmienie słów i dźwięków w najbardziej optymalnej dla nich formule.

Festiwal TRAKL-TAT odbędzie się w dniach 3-8 listopada 2019 r w Krakowie.

Artykuł Traklowskie trwanie [Festiwal Trakl-Tat 2019] pochodzi z serwisu Austriart.

Interesujące zależności i historyczne zaprzeszłości istniejące między poszczególnymi narodami oraz rozbieżność w pojmowaniu dziejowych zawiłości ostatnich stu lat korespondują więc w „Horyzontach Trakla” z szeroką płaszczyzną interpretacji poezji austriackiego katastrofisty. Ta „jedność w wielości” przekonuje nas po raz kolejny, że postać wybitnego twórcy, który przez swoją śmierć na zawsze związał się z Krakowem, wciąż fascynuje spore grono osób parających się różnymi dziedzinami sztuki i kultury. Pytając ich o fenomen Trakla, mamy wrażenie wspólnych odniesień i odczuć, jakby zbiorowej, niezależnej od siebie Traklowskiej emanacji.

Trakl jest i blisko, i daleko, gdzieś na horyzoncie. Raz realny, wyraźnie widoczny; innym razem ledwie majaczący w wirtualnej czasoprzestrzeni. Wieczny.

(Fragment z przedmowy Krzysztofa Maćkowskiego i Janusza Miki)

Artykuł [TRAKL-TAT] Rozmowa wokół książki „Horyzonty Trakla” pochodzi z serwisu Austriart.

1. Panel dyskusyjny na kanwie książki Krzysztofa Maćkowskiego i Janusza Miki „Horyzonty Trakla. Trakls Horizonte”
2. Fotokast Joanny Żmudy „Kadry z Trakla”
3. Koncert zespołu Jazz Quintet

Interesujące zależności i historyczne zaprzeszłości istniejące między poszczególnymi narodami oraz rozbieżność w pojmowaniu dziejowych zawiłości ostatnich stu lat korespondują więc w „Horyzontach Trakla” z szeroką płaszczyzną interpretacji poezji austriackiego katastrofisty. Ta „jedność w wielości” przekonuje nas po raz kolejny, że postać wybitnego twórcy, który przez swoją śmierć na zawsze związał się z Krakowem, wciąż fascynuje spore grono osób parających się różnymi dziedzinami sztuki i kultury. Pytając ich o fenomen Trakla, mamy wrażenie wspólnych odniesień i odczuć, jakby zbiorowej, niezależnej od siebie Traklowskiej emanacji.

Trakl jest i blisko, i daleko, gdzieś na horyzoncie. Raz realny, wyraźnie widoczny; innym razem ledwie majaczący w wirtualnej czasoprzestrzeni. Wieczny.

(Fragment z przedmowy Krzysztofa Maćkowskiego i Janusza Miki)

Artykuł [TRAKL-TAT] Rozmowa wokół książki „Horyzonty Trakla” + Koncert „Jazz Quintet” pochodzi z serwisu Austriart.

KRUKI

(Die Raben)

Nad czarny ostęp pędzą chmurą

W południe kruki z chrapliwym krzykiem.

Cień ich przemyka koło łani dzikiej,

Czasem je widać siedzące ponuro.

O jak one ranią burą ciszę,

W której rola urzeczona trwa,

Jak kobieta, co myśl ją trapi zła,

Czasem je słychać wrzeszczące gderliwie

Wokół padliny, którą gdzieś zwęszyły,

I nagle ku północy wolno płyną

I jak żałobny orszak giną

W przestworzach, które drżą z rozkoszy.

(Andrzej Lam)

Kolaż do wiersza „Kruki” (Die Raben) / ⓒ Michael Bartsch

W CZERWONYM LISTOWIU

(Im roten Laubwerk voll Guitarren)

W czerwonym listowiu gitar głos

Dziewczynom żółte włosy powiewają

Przy płocie, gdzie słoneczniki stoją.

Przez chmury jedzie złoty wóz.

W brązowych cieniach spokój głuchy

Starcy obłapują się starości na przekór.

Sieroty słodko śpiewają na nieszpór

W żółtej duchocie brzęczą muchy.

Przy strumieniu kobiety myją się jeszcze.

Falują linki rozwieszone.

Ta mała, w której upodobałem sobie,

Wraca z powrotem w zmierzchu.

Spadają wróble ze stygnącego nieba

Gnicie się wkrada w zieleń i jej szkodzi.

Głodnemu zda się, że może go uzdrowi

Zapach cierpkich ziół i chleba.

(Wiesław Trzeciakowski)

Kolaż do wiersza „W czerwonym listowiu” (Im roten Laubwerk voll Guitarren) / ⓒ Michael Bartsch

prof. Andrzej Lam

Historyk i teoretyk literatury, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, polonista, tłumacz poezji łacińskiej i niemieckojęzycznej. W jego przekładzie ukazały się m.in. poezje Trakla, Goethego, Hölderlina, Eichendorffa, Mörikego, Rilkego, Stadlera, Heyma oraz Benna. Członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego i Societas Jablonoviana w Lipsku.

Wiesław Trzeciakowski

Pisarz, tłumacz i badacz literatury niemieckojęzycznej (m.in. Novalisa, Trakla), krytyk literacki. Autor i współautor 30 książek. Opublikował kilkaset artykułów i utworów w takich czasopismach literackich i naukowych jak Dekada Literacka (Kraków), Teksty Drugie (IBL PAN Warszawa), Topos (Sopot), Przegląd Artystyczno-Literacki (Toruń), Kwartalnik Artystyczny (Bydgoszcz). Mieszka w Bydgoszczy.

Michael Bartsch

Niemiecki malarz i grafik. Zajmuje się głównie malarstwem abstrakcyjnym i pejzażowym. W ostatnich latach poświęcił się również tworzeniu kolaży. Angażuje się ponadto w pracę pedagogiczną – prowadzi kursy malarstwa.

Austriart.pl jest patronem medialnym krakowskiego Festiwalu Literacko-Artystycznego TRAKL-TAT, poświęconemu życiu i twórczości austriackiego poety – Georga Trakla.

Artykuł Zagubiony wśród marzeń – Georg Trakl pochodzi z serwisu Austriart.

SAMOTNOŚĆ

1

Nic nie narusza już więcej milczenia samotności. Nad ciemnymi, prastarymi wierzchołkami drzew przeciągają obłoki i odbijają się w zielonkawoniebieskich wodach stawu, który zdaje się nie mieć dna. I nieporuszenie, jakby pogrążona w smętnej rezygnacji, trwa powierzchnia – dzień w dzień.

W środku milczącego stawu wznosi się zamek ku chmurom ostrymi, złuszczonymi wieżami i dachami. Zielsko pleni się na czarnych, spękanych murach i od okrągłych, ślepych okien odbija się światło słońca. W ponurych, ciemnych podworcach krążą gołębie i szukają schronienia w szczelinach muru. Wydają się wciąż czegoś lękać, bo trwożnie i spiesznie latają przy oknach. Na dole w podworcu szemrze fontanna cicho i miękko. Z brązowej czaszy studni piją raz po raz spragnione gołębie.

Przez wąskie, zakurzone ganki zamku przeciąga czasem głuchy gorączkowy powiew, aż wzlatują przestraszone nietoperze. Poza tym nic nie zakłóca głębokiego spokoju.

Ale komnaty pokrywa czarny kurz! Wysoko i pusto i zimno i pełno zamarłych przedmiotów. Przez ślepe okna wpada czasem mały, drobny promyczek, który znów ciemność pochłania. Tu przeszłość umarła.

Tu zastygła ona pewnego dnia w jedynej, pokrzywionej róży. Obok jej nierzeczywistości obojętnie przechodzi czas.

I wszystko przenika milczenie samotności.

2

Nikomu nie wolno już więcej wejść do parku. Gałęzie drzew trzymają się po tysiąckroć splecione, cały park jest już tylko jedną, gigantyczną istotą.

I wieczna noc spoczywa ciężko pod olbrzymim liściastym dachem. I milczenie głębokie! I powietrze przesycają opary zgnilizny!

Ale czasem park budzi się z ciężkich snów. Wtedy przekazuje wspomnienie o chłodnych nocach gwiaździstych, o skrytych głęboko tajemnych zakamarkach, gdzie podpatrywał gorączkowe pocałunki i objęcia, o nocach letnich, pełnych świetnego przepychu i wspaniałości, gdy księżyc wyczarowywał na ziemi zwikłane obrazy, o ludziach, którzy wytwornie elegancko, rytmicznym ruchem przechadzali się pod jego liściastym dachem, którzy naszeptywali sobie słodkie, szalone słowa, z dyskretnym obiecującym uśmiechem.

A potem park znowu się pogrąża w śmiertelnym śnie.

Na wodzie kołyszą się cienie czerwonych buków i jodeł, a z głębi stawu dochodzi głuchy, smętny pomruk.

Łabędzie suną przez lśniące wody, powoli, nieporuszenie, prężąc ku górze smukłe szyje. Suną tam! Wokół zamarłego zamku! Dzień w dzień!

Blade lilie wznoszą się na brzegu stawu między jaskrawymi ziołami. A ich cienie na wodzie są bledsze niż one same. I kiedy jedne obumierają, inne wychodzą z głębiny. I są jak drobne, martwe dłonie kobiece.

Wielkie ryby z drętwymi, szklanymi oczami opływają ciekawie blade kwiaty, i znów zanurzają się w głębię – bezgłośnie!

I wszystko przenika milczenie samotności.

3

A na górze w spękanej wieżycy siedzi graf. Dzień w dzień.

Patrzy na chmury, które przeciągają nad wierzchołkami drzew, czyste i świetliste. Patrzy na nie chętnie, gdy słońce jaśnieje w chmurach, wieczorem, gdy zachodzi. Nasłuchuje odgłosów na wysokościach: krzyku ptaka, który przelatuje koło wieży, lub dźwięcznego szumu wiatru, gdy omiata zamek.

Patrzy, jak śpi park, głucho i ciężko, i patrzy na łabędzie sunące przez migotliwe wody – jak opływają zamek. Dzień w dzień!

I wody połyskują zielonkawoniebiesko. Ale w wodzie odbijają się chmury, które przeciągają nad zamkiem; a ich cienie na wodach świecą promiennie i czysto, jak one same. Lilie wodne kiwają ku niemu, niby drobne, martwe dłonie kobiece, i kołyszą się zgodnie z cichymi tonami wiatru, smętnie marzycielsko.

Na wszystko, co go umierając otacza, spogląda biedny graf, jak małe, błędne dziecko, nad którym wisi przeznaczenie i które nie ma już siły żyć, które zanika, niby przedpołudniowy cień.

Nasłuchuje już tylko małej, smętnej melodii swojej duszy: przeszłości!

Kiedy nastaje wieczór, zapala starą, zakopconą lampę i czyta w ogromnych, pożółkłych księgach o przeszłości wielkiej i wspaniałej.

Czyta z rozgorączkowanym, wibrującym sercem, aż teraźniejszość, do której on nie należy, przestaje istnieć. A cienie przeszłości podnoszą się – olbrzymie. I żyje prawdziwym życiem, wspaniale pięknym życiem swoich przodków.

Nocami, gdy burza szaleje wokół wieży, aż mury drżą w posadach i ptaki skrzeczą trwożnie przed oknem, opada grafa niewymowny smutek.

Nad jego wiekową, znużoną duszą ciąży przeznaczenie.

I przykłada twarz do okna i patrzy w noc. A tam wszystko ukazuje mu się olbrzymio widmowe, upiorne! I straszne. Słyszy, jak przez zamek gna burza, jakby chciała przepędzić wszystko co martwe i rozsypać w przestworzach.

Lecz gdy pogmatwane mary nocne znikają niby zaklęte cienie – znów wszystko przenika milczenie samotności.

„Salzburger Zeitung”, 20 grudnia 1906 roku

Kolaż do prozy poetyckiej „Samotność” (Verlassenheit) / ⓒ Michael Bartsch

Tłumaczenie poematu ukazało się w książce „Georg Trakl. Poezje zebrane”, Tarnów (1992: rim press). Przełożył, kroniką życia poety, rejestrem znaczeń symbolicznych i posłowiem opatrzył Andrzej Lam. Wprowadzenie do tekstu austriart.pl.

prof. Andrzej Lam

Historyk i teoretyk literatury, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, polonista, tłumacz poezji łacińskiej i niemieckojęzycznej. W jego przekładzie ukazały się m.in. poezje Trakla, Goethego, Hölderlina, Eichendorffa, Mörikego, Rilkego, Stadlera, Heyma oraz Benna. Członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego i Societas Jablonoviana w Lipsku.

Michael Bartsch

Niemiecki malarz i grafik. Zajmuje się głównie malarstwem abstrakcyjnym i pejzażowym. W ostatnich latach poświęcił się również tworzeniu kolaży. Angażuje się ponadto w pracę pedagogiczną – prowadzi kursy malarstwa.

Austriart.pl jest patronem medialnym krakowskiego Festiwalu Literacko-Artystycznego TRAKL-TAT, poświęconemu życiu i twórczości austriackiego poety – Georga Trakla.

Artykuł I wszystko przenika milczenie samotności… – Georg Trakl pochodzi z serwisu Austriart.

Georg Trakl, uważany za jedną z najwybitniejszych postaci austriackiej poezji przełomu wieków, osobowość kontrowersyjna i dekadencka, ba!, wręcz profetyczna, w Polsce pozostaje wciąż mało znany. Tak jak prawie każdy wykształcony Polak Charlesa Beaudelaire’a automatycznie kojarzy z „Kwiatami zła”, skojarzenie Georga Trakla z „Sebastianem we śnie” czy Kasparem Hauserem nie jest już tak oczywiste.

Na szczęście pojawiło się w Krakowie, w miejscu dawnego pochówku Georga Trakla, grono wybitnych postaci ze świata kultury i nauki, którzy od 2014 roku organizują Festiwal Literacko-Artystyczny TRAKL-TAT. Jego twórcą, pomysłodawcą i współorganizatorem jest Janusz Mika. Duchowy patronat zgodził się objąć prof. Andrzej Lam, wybitny tłumacz poezji Trakla. Jak sami piszą o sobie organizatorzy, „…zaczęło się niezwykle skromnie. Tablica na murze 5 Wojskowego Szpitala Klinicznego z Polikliniką, (gdzie zmarł Trakl, przyp. red.) kusiła i inspirowała. W 100-lecie śmierci Georga Trakla (3 listopada 2014 roku), austriackiego poety-katastrofisty, jednostki tyleż niezwykłej, co kontrowersyjnej złożyliśmy tu kwiaty w towarzystwie honorowego konsula Austrii w Krakowie, Andrzeja Tombińskiego”.

W 2015 roku TRAKL-TAT miał już wymiar czterodniowego festiwalu. Organizatorzy wskrzesili Międzynarodowy Konkurs im. Georga Trakla, którego cztery edycje odbyły się w I połowie lat 90. XX wieku, gdy konsulem Austrii w Krakowie był dr Emil Brix. Pokłosiem dotychczasowych festiwali są wydane przez organizatorów dwie książki „Trakls Krieg. Wojna Trakla” i „Pretekst Trakla. Trakls Vorwand”.

W tym roku swoją premierę na festiwalu będzie miała książka „Horyzonty Trakla. Trakls Horizonte”. Do stowrzenia ostatniej części Traklowskiej trylogii zaproszono zacnych rozmówców. Wśród nich m.in. pisarz-eseista Martin Pollack, plastycy Marek Chlanda i Bogdan Achimescu, poeci Miłosz Biedrzycki i Maciej Melecki, reżyser teatralny Paweł Bitka-Zapendowski, historyk Roman Czmełyk oraz dziennikarz Konstanty Gebert.

Trakl jest i blisko, i daleko, gdzieś na horyzoncie. Raz realny, wyraźnie widoczny; innym razem ledwie majaczący w wirtualnej czasoprzestrzeni. Wieczny.

Interesujące zależności i historyczne zaprzeszłości istniejące między poszczególnymi narodami oraz rozbieżność w pojmowaniu dziejowych zawiłości ostatnich stu lat korespondują więc w „Horyzontach Trakla” z szeroką płaszczyzną interpretacji poezji austriackiego katastrofisty. Ta „jedność w wielości” przekonuje nas po raz kolejny, że postać wybitnego twórcy, który przez swoją śmierć na zawsze związał się z Krakowem, wciąż fascynuje spore grono osób parających się różnymi dziedzinami sztuki i kultury. Pytając ich o fenomen Trakla, mamy wrażenie wspólnych odniesień i odczuć, jakby zbiorowej, niezależnej od siebie Traklowskiej emanacji.

Tegoroczną edycję uświetni również m.in. sztuka teatralna w reżyserii Pawła Zapendowskiego „Noc Trakla”. Spektakl przedstawia pobyt Georga Trakla w krakowskim szpitalu garnizonowym jesienią 1914 w pierwszych miesiącach wojny i jego relację z doktorem psychiatrii, poddającym poetę metodzie analitycznej. „Jest tu pan doktor. Nawet przyzwoity człowiek. Polak. Rozmawia ze mną po niemiecku. O snach. Wyobrażasz sobie? O snach.” Spektakl przygotowano na podstawie sztuki teatralnej „Kokaina (dzień 1 i 2)” Pawła Zapendowskiego,  adaptacja wierszy Georga Trakla w przekładzie prof. Andrzeja Lama i wierszy Małgorzaty Gołąbek.

Pełny program festiwalowych wydarzeń w „Kalendarzu wydarzeń” na listopad. Festiwal odbędzie się w dniach od 3 do 19 listopada 2017 r.

Festiwal organizowany jest przez:

Artykuł Rusza IV edycja Festiwalu Literacko-Artystycznego TRAKL-TAT! pochodzi z serwisu Austriart.